Patris Lumumba bio je prvi premijer nezavisnog Konga i simbol borbe protiv kolonijalizma. Zagovarao je potpunu nezavisnost i suverenitet svoje zemlje i zbog toga ubrzo postao pretnja zapadnim silama.
Ko je bio Patris Lumumba?
Patris Lumumba je oslobodio Kongo od belgijske kolonijalne vlasti. Postao je prvi premijer Demokratske Republike Kongo 1960. godine. Lumumba se zalagao za demokratiju, nacionalno jedinstvo i ravnopravni položaj crnog stanovništva.
Njegova vizija bila je i sprovođenje bolje kontrole nad prirodnim resursima, kako bi korist od njih imala sama zemlja, a ne strani akteri.
Kongo je bogat sirovinama poput zlata, uranijuma, kobalta. Budući da je Kongo održavao bliske odnose sa Sovjetskim Savezom, naročito tokom Hladnog rata, predstavljao je ozbiljnu pretnju za zapadni blok. To je bio još jedan od razloga zbog kojih je Lumumba bio „na meti” velikim silama.
Nerazjašnjeno ubistvo
Ubistvo Patrisa Lumumbe dogodilo se 17. juna 1961. godine. Okolnosti pod kojima je ubijen i dalje nisu do kraja razjašnjene. Smatra se da su za ubistvo odgovorni belgijski agenti, podržani od strane SAD-a. Belgijski odred smrti ga je najpre uhapsio, a potom mučio i držao u nehumanim uslovima, da bi ga na kraju streljao. U uništavanju tela učestvovao je belgijski oficir Žerar Sote, koji je zadržao njegov zlatni zub kao trofej.
Izvinjenje belgijske vlade stiglo je tek 2002. godine, nakon što je Sote priznao svoju umešanost u Lumumbinu smrt. U junu 2025. godine u Briselu je ponovo razmatrano ovo ubistvo. Odlučeno je da Belgija snosi deo odgovornosti, s obzirom na tvrdnju da je tadašnji belgijski kralj bio upućen u planove i pripremu za atentat.
Etjen Davinjon, bivši belgijski diplomata i kasnije potpredsednik Evropske komisije, optužen je za umešanost u ovaj slučaj. Tužilaštvo tvrdi da je učestvovao u nezakonitom hapšenju Lumumbe. Davinjon, danas 93-godišnjak, jedini je preživeli od deset belgijskih oficira koji su optuženi u krivičnom postpuku, koji je pokrenula Lumumbina porodica 2011. godine.
Demonstracije u Beogradu
Nakon što je vest o njegovoj smrti dospela u javnost, pokrenuti su masovni protesti širom sveta.
Oko 150.000 građana izašlo je na ulice Beograda u znak protesta. Demonstracije su organizovali studenti, aktivisti, intelektualci i levičarske grupe. Mogli su se videti transparenti na kojima je pisalo „Smrt kolonijalizmu” i „Pravda za Lumumbu”.
Koliko je Lumumbina ličnost ostavila traga u Srbiji govori činjenica da ulice u Beogradu, Nišu, Subotici i Zrenjaninu nose njegovo ime. Takođe, jedan od najvećih studentskih domova u Srbiji, koji se nalazi na beogradskoj Zvezdari, nazvan je upravo po njemu.
Piše: Katarina Nina Ristić
Foto: Privatna arhiva
Leave a Reply