Iako je Dan državnosti jedan od onih kojima se mnogi raduju zbog odmora, na ovaj datum donet je Sretenjski ustav kojim su utabane staze građanske Srbije.
Prvi ustav u istoriji Srbije
Sretenjski ustav donet je 15. februara u Kragujevcu 1835. godine. Ovim je proglašen prvi ustav na podneblju bivše Jugoslavije, čiji je tvorac Dimitrije Davidović. Smatra se da je Sretenjski ustav najmoderniji i najliberalniji koji je Srbija ikada imala.
Sretenjski ustav bio je inspirisan francuskim ustavom iz 1791. godine, ustavnim poveljama kao i belgijskim ustavom iz 1831. Sadržao je 14 glava i 142 člana kojim je vlast podeljena na zakonodavnu, izvršnu i sudsku, što je predstavljalo temelje svake demokratske države. Utvrđeni su zastava i grb, što je za jednu još uvek vazalnu zemlju bio veliki korak.
Istorijska pozadina
Prvi i Drugi srpski ustanak prethodili su prvom ustavu Srbije. Naime, Prvi srpski ustanak započet je 1804. godine bunom protiv dahija. Ovaj sukob prerastao je u „srpsku revoluciju” kojom je započeta borba za samostalnost. U Drugom srpskom ustanku, Srbija je značajno ojačala svoju autonomiju zahvaljujući politici Miloša Obrenovića i postavila osnove za stvaranje Sretenjskog ustava.
Miloš Obrenović je dugo odlagao donošenje Ustava, što je prouzrokovalo Miletinu bunu čiji je cilj bio ograničiti kneževu vlast. Ipak, Sretenjski ustav bio je na snazi svega dve nedelje. Narod je pozitivno reagovao na njegovo donošenje.
Kratak vek ustava
Kako su prenosile tadašnje „Novine Serbske” knez je potpisao „sreću Srbije”, što je označavalo početak nove ere njene istorije. Međutim, najveće evropske imperije Rusija, Turska, Pruska i Austrija nisu imale svoje ustave što je izazvalo velike pritiske i rezultovalo kneževom suspenzijom Sretenjskog ustava. Knez je razrešio sve ministre, uključujući i samog Dimitrija Davidovića kako bi udovoljio evropskim silama.
Ko je Dimitrije Davidović?
Dimitrije Davidović, rođen u Zemunu bio je novinar i sekretar kneza Miloša. Sa svojim prijateljem iz studentskih dana Dimitrijem Frušićem pokrenuo je prve srpske novine, poznatije kao „Novine Serbske”. Njihovo prvo pojavljivanje bilo je 1813. godine u Beču.
S obzirom na to da je jedno vreme studirao medicinu, starao se o zdravlju kneza i njegove dece. Obavljao je brojne funkcije u javnom životu, od prevođenja novina, turskih pisama, pripremanja narodnih skupština do organizovanja kneževih rođendana i dovođenja lekara u Srbiju, što je kasnije doprinelo njegovom izboru za kneževog prvog sekretara. Postao je veoma vešt diplomata.
Bavio se srpskom autonomijom prevodeći hatišerif i upoređujući ga sa zahtevima koje je Srbija podnela Turskoj. Kada je Dimitrije objavio da je knežev sin bolestan, Miloš je odlučio da ga ukloni, poslavši ga u Smederevo gde umire 1838. godine.
Piše: Natalija Novaković
Izvori: Elementarijum | Advokatska kancelarija Minić | Srpska enciklopedija | Danas | Srpska enciklopedija
Leave a Reply